Skip to content

Biển Đông Nam Á

20/07/2010

RFI
Thứ hai 19 Tháng Bẩy 2010
Mỹ thúc đẩy chính sách Đông Nam Á để cân bằng thế lực của Trung
Quốc
Hội nghị ngày 15/11/2009 giữa Tổng Thống Mỹ Barack Obama và lãnh 
đạo 10 nước ASEAN là một cột mốc quan trọng trong quan hệ đôi bên.
Hội nghị ngày
15/11/2009 giữa Tổng Thống Mỹ Barack Obama và lãnh đạo 10 nước ASEAN là
một cột mốc quan trọng trong quan hệ đôi bên.
Reuters

Ngoại trưởng Mỹ Hillary Clinton sẽ có mặt tại Hà Nội trong hai
ngày 22 và 23/07/2010 để tham dự các cuôc họp của ASEAN. Trước lúc bà
Clinton đến Việt Nam, Hoa Kỳ đã tung ra hàng loạt tín hiệu thể hiện mối
quan tâm đến vùng Đông Nam Á vào lúc Trung Quốc bắn tin cho biết đã xem
Biển Đông là khu vực ”quyền lợi thiết thân” của họ.

Vào giữa tuần này, Ngoại trưởng Mỹ Hillary Clinton sẽ có mặt
tại Hà Nội để tham dự các cuôc họp với các đồng nhiệm trong Hiệp Hội
Đông Nam Á ASEAN cũng như trong Diễn Đàn An ninh khu vực ARF. Chuyến
công du lần này của bà Hillary Clinton còn là dịp để kỷ niệm 15 năm ngày
hai nước thiết lập bang giao dưới thời chồng bà, ông Bill Clinton làm
tổng thống.

Có thể xem chuyến ghé thăm Việt Nam của Ngoại trưởng Mỹ là một cái
mốc quan trọng, đánh dấu sự chuyển hướng trong chính sách của Hoa Kỳ,
quan tâm nhiều hơn đến vùng Đông Nam Á. Thay đổi trong chính sách này đã
bắt đầu từ ngày Tổng Thống Obama lên cầm quyền tại Nhà Trắng, với bà
Clinton trong cương vị bộ trưởng ngoại giao.

Sau các tín hiệu mạnh tung ra vào năm ngoái nhằm xác định quyết tâm
trở lại vùng Đông Nam Á, cụ thể là việc ký kết văn kiện gọi là Hiệp ước
bất tương xâm với Asean vào tháng 7, nối tiếp với Hội nghị thượng đỉnh
Mý-ASEAN lần thứ nhất tại Singapore vào tháng 11, từ đầu năm đên nay
Washington đã không ngừng bày tỏ thái độ quan tâm đến Đông Nam Á,

Về măt chính trị, song song với chuyến công du Việt Nam của người đầu
ngành, bộ Ngoại giao Mỹ cũng đã cử nhân vật số ba của mình là ông
William Burns đi một vòng 4 nước Đông Nam Á mà bà Clinton không ghé thăm
lần này là Thái Lan, Cam Bốt, Indonesia và Philippines. Mục tiêu được
tuyên bố vẫn là để « thể hiện lời cam kết của Tổng thống Barack Obama là
sẽ tăng cường quan hệ đối với khu vực Đông Nam Á năng động ».

Đối với từng quốc gia Đông Nam Á cụ thể, Hoa Kỳ cũng đã thể hiện thái
độ ân cần. Với Lào chẳng hạn, ngày 13/07 vừa qua, lần đầu tiên từ trước
năm 1975 đến nay, một quan chức cao cấp của Vientiane được nghênh tiếp
tại Washington. Nhân chuyến công du của phó thủ tướng kiêm Ngoại trưởng
Lào Thongloun Sisoulith, phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Mỹ Philip Crowley
xác định là Hoa Kỳ xây dựng quan hệ với Lào như là một phần trong nỗ lực
rộng lớn hơn nhằm mở rộng sự can dự của Washington vào khu vực Đông Nam
Á. Ngoại trưởng Lào đã gởi lời mời bà Clinton đến thăm Lào. Lần cuối
cùng một Ngoại trưởng Mỹ thăm Vientiane là vào năm 1955.

Đối với Cam Bốt cũng vậy, ngày 17/07, Hoa Kỳ và Cam Bốt đã tổ chức
trọng thể lễ khai mạc cuộc tập trận quốc tế duy trì hòa bình mang tên
Angkor Sentinel trên lãnh thổ Cam Bốt, với sự tham gia của hơn 700 binh
sĩ đến từ 23 nước. Đây là tín hiệu mạnh về phương diện quân sự đối với
môt nước Đông Nam Á trước đây còn bị Mỹ nghi kỵ.

Cũng trong đia hạt quân sự, Hoa Kỳ còn mời quân đội các nước như Thái
Lan, Malaysia, Indonesia và Singapore tham gia cuộc diễn tập hải quân
quy mô RIMPAC ở ngoài khơi quần đảo Hawaii, một cuộc thao diễn sẽ kéo
dài qua tháng 8. Riêng Thái Lan và Malaysia là hai quốc gia mới tham gia
tập trận năm nay. Thậm chí mới đây, theo các nguôn tin báo chí, Hoa Kỳ
còn cho một chiếc tiềm thủy đỉnh nguyên tử đến Philippines.

Riêng đối với Việt Nam, các tín hiệu thể hiện sự quan tâm cũng rất
nhiều. Đáng chú ý là bài diễn văn của bộ trưởng quốc phòng Mỹ Robert
Gates tại Cuộc Đối Thoại Shangri La gần đây. Trong bài tham luận đó, ông
Gates đã không ngần ngại tỏ rõ mối quan ngại của Hoa Kỳ trước các cản
trở mà mà quyền tự do thông thương ở Biển Đông có thể vướng phải, cũng
như quyền tự do phát triển kinh tế của các nước trong vùng. Thí dụ về sự
kiện các công ty dầu hỏa Mỹ bị áp lực (của Trung Quốc) trong việc kinh
doanh với Việt Nam đã được ông Gates nêu lên công khai, cho thấy là đối
với Mỹ, Trung Quốc là căn nguyên gây trở ngại. Bắc Kinh hiện đòi chủ
quyền trên 80% vùng Biển Đông.

Mối quan ngại của Hoa Kỳ và nhiều nước Đông Nam Á đã đặc biệt gia
tăng khi gần đây Trung Quốc bắn tiếng cho biết là kể từ nay, Biển Đông
trở thành « vùng quyền lợi thiết thân » của họ, ngang hàng với Đài Loan,
Tây Tạng hay Tân Cương.

Theo nhận định của báo Mỹ Washington Times ngày 21/06/2010, chuyển
đổi trong quan điểm của Bắc Kinh về Biển Đông như vậy là một lời răn đe
nhắm vào cả Hoa Kỳ lẫn các nước đang tranh chấp chủ quyền với Trung
Quốc, như Việt Nam, Indonesia, Malaysia, Philippines. Khi biến Biển Đông
thành vùng « quyền lợi thiết thân », Bắc Kinh hàm ý rằng tranh chấp chủ
quyền với họ tại khu vực này đồng nghĩa với can thiệp vào nội bộ của
Trung Quốc.

Theo các nhà quan sát, chính sách can dự vào Đông Nam Á nhiều hơn của
Hoa Kỳ cũng nhằm mục tiêu hạn chế xu thế bành trướng nêu trên của Bắc
Kinh. Để hiểu rõ thêm về chính sách Đông Nam Á ‘’mới’’ của Mỹ trong
tương quan với đà vươn lên của Trung Quốc, RFI đã phỏng vấn giáo sư
Carlyle Thayer, một chuyên gia kỳ cựu về Việt Nam và châu Á tại Úc.

Nhận định về chính sách Đông Nam Á hiện nay của Hoa Kỳ, giáo sư
Thayer ghi nhận mối quan tâm thực sự đến khu vực, với Trung Quốc là đối
tượng :

Chính quyền Obama rất quan tâm đến việc khôi phục lại uy thế đã
bị mất mát trong thời gian qua tại khu vực Đông Nam Á. Ngay từ tháng 7
năm ngoái, chính quyền Hoa Kỳ đã ký Hiệp định Hữu nghị và Hợp tác với
ASEAN (nhân hội nghị thường niên các ngoại trưởng Đông Nam Á ở Thái
Lan). Trong cuộc họp báo sau buổi lễ ký kết, bà Hillary Clinton đã tuyên
bố là Hoa Kỳ hoàn toàn sát cánh bên cạnh các đối tác ASEAN để đương cự
với một loạt thách thức nhắm vào hai bên.

Quyết tâm dấn thân bên cạnh các nước Đông Nam Á đã được phản ánh
trong văn kiện mang tên « Các Ưu tiên Hợp tác được Điều chỉnh trong
khuôn khổ Quan hệ Đối tác được tăng cường giữa ASEAN và Hoa Kỳ »
(Revised Priorities for Cooperation under the ASEAN-US Enhanced
Partnership)
đã được thông qua vào lúc đó. Ngoài ra, tại Hội nghị ở Thái
Lan, Ngoại trưởng Clinton còn đưa ra « Sáng Kiến về vùng Hạ nguồn sông
Mêkông », (liên kết trực tiếp 4 nước Việt Nam, Lào, Cam Bốt, Thái Lan
với Hoa Kỳ).

Qua tháng 11 năm 2009, đến lượt tổng thống Barack Obama tham dự
Hội nghị đầu tiên của các lãnh đạo ASEAN và Hoa Kỳ, tổ chức tại
Singapore, bên lề Hội Nghị Thượng Đỉnh APEC.

Tất cả các sự kiện trên không chỉ đánh dấu một bước tiến quan
trọng trong quan hệ Mỹ – ASEAN, mà còn chứng tỏ là Hoa Kỳ sẵn sàng tranh
giành những lãnh vực mà cho đến gần đây còn để cho Trung Quốc mặc tình
thao túng.

Đối với giáo sư Thayer, Hoa Kỳ đang hành động để cân bằng thế lực ở
trong vùng :

Bản Điều chỉnh Chiến lược Quốc phòng Định kỳ 4 năm một lần của Mỹ
(Quadriennal Defense Review) công bố gần đây đã nêu bật 3 nước
Indonesia, Malaysia và Việt Nam – như là những đối tác tiềm tàng về mặt
an ninh của Hoa Kỳ. Tất cả những dấu hiệu đều cho thấy là Hoa Kỳ có thể
thúc đẩy thêm những mối quan hệ đó vì tại cả 3 quốc gia này đều đã xuất
hiện những mối quan ngại trước thái độ kiên quyết của Trung Quốc tại
Biển Đông.

Hoa Kỳ đang hành động để cân bằng thế lực ở trong vùng. Tín hiệu
quan trọng mà giới quan sát đang chờ đợi là liệu Ngoại trưởng Mỹ Clinton
có sẽ tuyên bố là Hoa Kỳ mong muốn trở thành thành viên khối Hội nghị
Thượng đỉnh Đông Á East Asian Summit hay không. Nếu Hoa Kỳ cùng với Nga
gia nhập khối này thì cơ cấu mới đó sẽ lấn át cơ chế ASEAN cộng 3 đang
chiụ ảnh hưởng mạnh của Trung Quốc.

Theo giáo sư Thayer, việc Trung Quốc coi Biển Đông là « vùng quyền
lợi thiết thân » của họ có nguy cơ làm cho tình hình căng thẳng thêm :

Vùng quyền lợi thiết thân của Trung Quốc bao gồm Đài Loan và Tây
Tạng. Đây là những nơi mà hành động thách thức chủ quyền của Trung Quốc
sẽ bị những biện pháp trả đũa trong đó có việc đe doạ và sử dụng vũ lực.
Việc Trung Quốc nâng khu vực Biển Đông lên thành vùng quyền lợi thiết
thân của họ đã làm tình hình căng thẳng thêm.

Đấy là phản ứng của Trung Quốc sau vụ tàu USNS Impeccable của Mỹ,
hay là các vụ thâm nhập khác của Hoa Kỳ vào các vùng đặc quyền kinh tế
của Trung Quốc không chỉ ở Biển Đông (South China Sea) mà còn ở vùng
Biển Hoa Đông (East Sea).

Việc Trung Quốc khẳng định Biển Đông là vùng quyền lợi thiết thân
của họ sẽ không có hệ quả gì nhiều đối với Hoàng Sa, vì đây là nơi mà
Trung Quốc đã chiếm rồi và có đủ thế lực quân sự hùng hậu để bảo vệ đòi
hỏi chủ quyền của mình. Còn liên quan đến Trường Sa thì việc đó là một
hành động khiêu khích.

Trung Quốc đã dùng đến các biên pháp mạnh vào năm 2009, và năm
nay lại tiếp tục đơn phương ban hành và buộc các nước khác tuân thủ lệnh
cấm đánh cá ổ Biển Đông. Điều đó có nghiã là Việt Nam và Philippines có
thể chờ đợi là ngư phủ của họ sẽ bị tàu « Quản lý Ngư trường » của
Trung Quốc thẳng tay trừng phạt.

Trung Quốc càng có thái độ quyết đoán khi mà Hoa Kỳ đã tuyên bố
sẽ không can dự vào các vụ tranh chấp chủ quyền. Nói cách khác, Mỹ sẽ
không can thiệp vào các tranh chấp song phương. Thế nhưng Mỹ sẽ phản đối
đòi hỏi của Trung Quốc về vùng Biển Đông, và sẽ kháng lại các cố gắng
của Trung Quốc nhằm hạn chế quyền tự do hàng hải.

Riêng về ý định của Việt Nam muốn liên kết các nước ASEAN thành một
khối thống nhất để đối phó với Trung Quốc trên vấn đề Biển Đông, Giáo sư
Thayer rất dè dặt về triển vọng Việt Nam toại nguyện :

Việt Nam đã lên làm chủ tịch khối ASEAN được nửa năm rồi, nhưng
chưa thành công trong tìm kiếm đồng thuận trong khối về chinh sách đối
với Trung Quốc. Vào năm 2002, khi ASEAN và Trung Quốc đồng ý trên bản
Tuyên bố về cách Ứng xử trên Biển Đông DOC, khối Đông Nam Á đã khẳng
định rằng đó là bước đầu tiên tiến đến một bộ Quy tắc Ứng xử.

8 năm sau, điều tối đa mà Việt Nam có thể làm được chỉ là thuyết
phục toàn thể các thành viên ASEAN đồng ý yêu cầu thực thi bản Tuyên bố
về cách Ứng xử trên Biển Đông. Cho đến giờ chưa thấy một lời lẽ chính
thức nào liên quan đến bộ Quy tắc Ứng xử.

Trung Quốc đã nhiều lần tuyên bố rằng họ sẽ không thương thuyết
vấn đề Biển Đông trên cơ sở đa phương và đã thách thức ASEAN. Hiện nay
theo tôi, Đông Nam Á đang trong tình thế chia rẽ.

Theo tôi, điều tốt nhất mà Việt Nam có thể hy vọng từ nay đến
cuối năm trong tư cách chủ tịch Asean là nêu vấn đề này trong các cuộc
thảo luận với Trung Quốc, hoặc là vấn đề này được Hoa Kỳ hay một nước
ngoại cuộc nào khác nêu lên nhân Diễn đàn An ninh Khu vực ARF, và sắp
tới đây, nhân Hội Nghị các Bộ trưởng Quốc phòng ASEAN với 8 đối tác.

Hiện nay, các thành viên ASEAN rất lo ngại trước thái độ quyết
đoán của Trung Quốc tại Biển Đông, nhưng họ sẽ không trực diện đối đầu
với Bắc Kinh. Họ chỉ mong là Hoa Kỳ hay một cường quốc bên ngoài nào đó,
gánh vác thay họ trách nhiệm nặng nề này.

Leave a Comment

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: