Skip to content

Biển Đông

23/07/2010

Thứ năm 22 Tháng Bẩy 2010
ASEAN và Mỹ cần nhau để đối phó với Trung Quốc
Ngoại trưởng Hillary Clinton tại Hội nghị ASEAN-Mỹ, Hà Nội, 22/07/2010
Ngoại trưởng Hillary Clinton tại Hội nghị ASEAN-Mỹ, Hà Nội, 22/07/2010
Ảnh: REUTERS

Phản ứng tích cực của Hội nghị Ngoại trưởng ASEAN lần thứ 43
trong hồ sơ Biển Đông cho thấy các nước Đông Nam Á và Mỹ cần nhau để đối
phó với tham vọng của Trung Quốc.

 

Vào tháng ba năm nay, trong chuyến công du Trung Quốc của hai
quan chức Mỹ là Jeffrey Bard và James Steinberg, chính phủ Bắc Kinh
tuyên bố không cho phép bất cứ nước nào can thiệp vào vùng Nam Hải, tức
Biển Đông, bởi vì vùng biển này đã trở thành một phần trong cái gọi là
quyền lợi cốt lõi về chủ quyền của Trung Quốc.

Theo giới quan sát, đây là lần đầu tiên, Trung Quốc coi Nam Hải, tức
Biển Đông, là vùng quyền lợi cốt lõi, có tầm quan trọng ngang với hồ sơ
Đài Loan và Tây Tạng.

Trong bối cảnh đó, Hội nghị ngoại trưởng ASEAN lần thứ 43, tại Hà
Nội, ngày 20/07 vừa qua, đã đưa ra một thông điệp rõ ràng cho Trung Quốc
: Cần phải thực hiện Tuyên bố về Ứng xử của Các bên ở Biển Đông (DOC)
và hướng tới việc hoàn tất một Bộ Quy tắc Ứng xử Khu vực tại biển Đông
(COC), mang tính pháp lý, ràng buộc các bên liên quan.

Trước những hoạt động của hải quân Trung Quốc nhân danh bảo vệ vùng
“quyền lợi cốt lõi” bao gồm gần như toàn bộ Biển Đông, các nước ASEAN đã
“nhấn mạnh tầm quan trọng của việc các bên tôn trọng tự do hàng hải và
tự do hàng không bên trên Biển Đông như đã được qui định trong các
nguyên tắc đã được thừa nhận của luật pháp quốc tế.”

Khi ghi nhận phản ứng tích cực của ASEAN trong hồ sơ Biển Đông, giới
phân tích nhấn mạnh đến vai trò của Mỹ. Đối với Washington, đã đến lúc
phải hiện diện mạnh mẽ hơn trong khu vực, nhắc nhở Bắc Kinh không nên có
cách hành xử “cá lớn nuốt cá bé”. Và Tuyên bố của Hội nghị ngoại trưởng
ASEAN lần thứ 43 về vấn đề Biển Đông cũng góp phần tạo thuận lợi cho
Hoa Kỳ quay trở lại khu vực này.

Sau đây là phân tích của giáo sư Ngô Vĩnh Long, chuyên gia về Trung Quốc, đại học Maine, Hoa Kỳ.

*

Xin chào giáo sư Ngô Vĩnh Long, Hội nghị ngoại trưởng ASEAN lần
thứ 43 tại Hà Nội ra thông cáo chung trong đó dành hẳn một phần nói về
hồ sơ Biển Đông. Ở đoạn thứ 28 của văn bản này, các ngoại trưởng ASEAN
nhấn mạnh đến tầm quan trọng của Tuyên bố ứng xử tại Biển Đông được
thông qua năm 2002 và bày tỏ mong muốn cùng với Trung Quốc hướng tới
việc thảo luận một bộ luật ứng xử mang tính ràng buộc. Giáo sư bình luận
gì về sự kiện này ?

GS Ngô Vĩnh Long : Tuyên bố này của ASEAN, tôi thấy
rất khả quan. Trung Quốc ký với ASEAN năm 2002 Tuyên bố ứng xử này
nhưng từ đó đến nay, Trung Quốc giả lơ, không chịu làm gì cả và họ nói
là chỉ muốn đàm phán song phương, chứ không làm gì trong khuôn khổ đa
phương. Tức là Trung Quốc đã ký nhưng không thi hành. ASEAN lần này đẩy
mạnh việc trở lại Tuyên bố đã ký và muốn đề ra những luật lệ rõ ràng.
Tôi thấy đây là một bước tiến, đẩy mạnh của các nước ASEAN.

Trong điều 29 của Tuyên bố chung, các ngoại trưởng ASEAN kêu gọi
tôn trọng quyền tự do hàng hải và hàng không bên trên vùng Biển Đông.
Phải chăng lời kêu gọi này phản ánh được sự đồng thuận của ASEAN đối với
với sự bành trướng và đòi hỏi phi lý của Trung Quốc về chủ quyền tại
Biển Đông ?

GS Ngô Vĩnh Long : Đúng như thế, bởi vì các nước
ASEAN thấy rằng Trung Quốc càng ngày càng lấn át. Cách nay hai năm, khi
tàu USNS Impeccable hoạt động cách đảo Hải Nam 75 dặm, Trung Quốc cho
thuyền ra quấy nhiễu. Trung Quốc nói rằng trong vòng 75 dặm, tức lãnh
hải của Trung Quốc thì phải xin phép. Điều 29 trong Tuyên bố chung của
ASEAN đã nhấn mạnh rằng vấn đề thông thương rất quan trọng, phải tuân
thủ luật lệ của Liên Hiệp Quốc. Tất nhiên, tại các vùng đặc quyền kinh
tế, các nước được quyền tự do lưu thông trên biển, trên không và chỉ cần
báo trước thôi. Nhưng Trung Quốc nói là phải xin phép, nếu không, khi
đi qua, Trung Quốc dọa là có thể bị tai nạn. Do vậy, điều 29 là một sự
đáp lời Trung Quốc và rằng Trung Quốc đã quá lố.

Phải chăng ASEAN có thể mạnh dạn đưa ra lập trường chung này là do có sự ủng hộ của Hoa Kỳ ?

GS Ngô Vĩnh Long : Vâng đúng như thế, mà lập trường
này xuất phát từ việc hồi tháng ba vừa rồi, Trung Quốc có nói với Mỹ là
vùng gần như toàn bộ Biển Đông là vùng quyền lợi cốt lõi của Trung Quốc.
Ai đến đó phải xin phép Trung Quốc. Người ta thấy là quá lố. Trước đó,
Trung Quốc đã đưa ra đường chữ U chín đoạn, còn gọi là « lưỡi bò ». Rõ
ràng, Trung Quốc có ý chiếm hết cả Biển Đông. Các nước Đông Nam Á thấy
đây là mối đe dọa thực sự. Gần đây, Trung Quốc có gửi mấy chiến hạm
xuống tận vùng Trường Sa.
Tôi nghĩ, đây cũng là phản ứng của ASEAN, cho Trung Quốc biết rằng ASEAN thấy Trung Quốc đang đe dọa an ninh trong khu vực.

Theo giáo sư thì Trung Quốc có thái độ ra sao trước lời kêu gọi của ASEAN ?

GS Ngô Vĩnh Long : Một đằng thì họ sẽ nói chỉ đàm
phán song phương và họ sẽ đàm phán song phương để đi đến hòa bình, nhưng
đằng khác, họ sẽ bất chấp những kêu gọi giải quyết vấn đề một cách đa
phương. Gần đây ASEAN đồng ý với Mỹ là phải giải quyết vấn đề này, nếu
không sẽ mất an ninh trong toàn khu vực.

Có lẽ cần nói rõ là sự đồng thuận của ASEAN muốn có một bộ luật
ứng xử tại Biển Đông, ràng buộc Trung Quốc, chỉ liên quan đến những
tranh chấp về chủ quyền trong khu vực quần đảo Trường Sa ?

GS Ngô Vĩnh Long : Vâng, bởi vì khu vực Hoàng Sa thì
Trung Quốc đã chiếm rồi và tranh chấp là giữa Việt Nam và Trung Quốc.
Vấn đề Trường Sa đe dọa các nước ASEAN khác. Nhưng theo tôi, ở đây, vấn
đề rộng lớn hơn Hoàng Sa và Trường Sa, liên quan đến an ninh toàn khu
vực Biển Đông, toàn khu vực Đông Nam Á. Vì thế, khi ASEAN đưa ra các đề
nghị này thì họ nghĩ đến vấn đề an ninh chung của cả khu vực châu Á, chứ
không phải chỉ trong hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa.

Nếu Trung Quốc tiếp tục nói rằng chỉ tiến hành đàm phán song
phương, không chấp nhận đa phương để giải quyết các bất đồng thì ASEAN
có cách nào để thuyết phục, gây sức ép buộc Trung Quốc chấp nhận đàm
phán đa phương ?

GS Ngô Vĩnh Long : Các nước ASEAN tự mình không thể
làm được vấn đề này. Đối với Trung Quốc, các nước ASEAN yếu, nhất là về
hải quân. Nói chung, an ninh của cả khu vực Biển Đông cũng như an ninh
của cả khu vực tây Thái Bình Dương, thì nước chính mà Trung Quốc muốn
bắt nhượng bộ là Mỹ. Thành ra, trong mấy năm qua, hầu hết các hành động
của Trung Quốc ở vùng mà Việt Nam gọi là Biển Đông, tức là Nam Hải đối
với Trung Quốc, phần lớn là để thách thức Mỹ. Nếu Mỹ chịu nhượng bộ phần
nào đó, thì việc này sẽ hù dọa, răn đe các nước Đông Nam Á. Các nước
Đông Nam Á đến mãi gần đây cũng không dám ho he về vấn đề này. Nhưng sau
khi Mỹ tỏ thái độ với Trung Quốc thì các nước này mới đưa ra các yêu
sách mà chúng ta vừa đề cập. Thành ra, vai trò của Mỹ ở Biển Đông, Đông
Nam Á nói riêng, Đông Á nói chung là vấn đề rất quan trọng. Sự hiện diện
của Mỹ không những giúp buộc Trung Quốc nhượng bộ một chút nào đó,
xuống thang một chút nào đó vì Mỹ có vai trò điều phối rất lớn, không
những đối với các nước Đông Nam Á, mà còn giữa các nước Đông Á với các
nước Bắc Á như là Đài Loan, Nhật và Hàn Quốc. Cho nên, nếu không có vai
trò tích cực của Mỹ, thì các nước Đông Nam Á, Nhật Bản hay Đài Loan hay
Hàn Quốc cũng khó có thể có những động tác riêng rẽ được.

Nhờ có sự ủng hộ của Mỹ mà ASEAN mới có thể đồng thuận đối phó
với Trung Quốc. Một số nhà phân tích nói đến vai trò đối trọng của Mỹ
cân bằng ảnh hưởng của Trung Quốc trong khu vực. Giáo sư nghĩ gì về cuộc
đọ sức hiện nay giữa Bắc Kinh và Washington thông qua cuộc tập trận Hoa
Kỳ-Hàn Quốc. Trước sự phản đối của Trung Quốc, cuộc tập trận bắt đầu từ
ngày 25/07 này sẽ chỉ diễn ra tại vùng biển Nhật Bản thay vì ở Hoàng
Hải như dự kiến ban đầu ?

GS Ngô Vĩnh Long : Trước hết, phải nói là Mỹ không
đóng vai trò đối trọng với Trung Quốc. Mỹ muốn điều phối với Trung Quốc
để giữ an ninh trong khu vực. Nhưng gần đây, trong hai năm qua, vì nhiều
lý do, Trung Quốc ngày càng có những cuộc diễn tập mà họ gọi là diễn
tập thách đố hay là đối đầu với Mỹ. Như vậy, nếu Mỹ càng ngày càng im
lặng, thì Trung Quốc càng ngày càng làm tới. Cuối cùng, thì chỉ trong
vài tháng qua, Mỹ mới có phản ứng lại. Tôi nghĩ phản ứng này không phải
nhằm mục đích đối trọng mà chỉ muốn nói cho Trung Quốc biết là không nên
có những hành động thách đố, đối đầu như vậy, gây mất an ninh trong khu
vực. Trung Quốc đã diễn tập ở ngoài khơi, cũng đã bắn đạn thật, đe dọa
các nước xung quanh. Bây giờ, muốn bảo vệ, muốn chứng minh cho các đồng
minh trong khu vực hay là những nước khác trong khu vực thì Mỹ cũng phải
đem một số tàu đến đó, để cho Trung Quốc biết là nếu làm như vậy thì
Hoa Kỳ sẽ phản ứng lại. Tôi nghĩ Mỹ không muốn đóng vai trò đối trọng
với Trung Quốc mà chỉ làm vai trò phối hợp đối với Trung Quốc và các
nước khác trong khu vực. Đây không phải là vấn đề chẻ tóc. Tôi nghĩ đó
là chính sách thật sự của Mỹ. Nếu ai nghĩ đây là vấn đề đối trọng thì
tôi cho rằng rất nguy hiểm.

Như giáo sư vừa phân tích, Hoa Kỳ chỉ đóng vai trò điều phối.
Nhưng Mỹ sẽ điều phối ra sao trước sức mạnh hải quân của Trung Quốc, lấn
át các nước Đông Nam Á ?

GS Ngô Vĩnh Long : Thì như ta thấy. Khi Trung Quốc
có những cuộc diễn tập như vậy, Mỹ đã có những phản ứng, nhưng đó là
những phản ứng bằng lời nói. Do vậy, Trung Quốc càng ngày càng đi tới.
Vì thế gần đây, Mỹ gửi một số hạm đội qua và cũng diễn tập ở những khu
vực vừa nói đến để cho Trung Quốc biết rằng họ không có thể cứ tiếp tục
làm như vậy được nữa. Bởi vì Trung Quốc không những đe dọa các nước Đông
Nam Á như là cuộc diễn tập vừa qua ở vùng Trường Sa mà Trung Quốc còn
có cuộc diễn tập ở Hoàng Hải và ngay trong vịnh Nhật Bản, làm cho Nhật
Bản có lúc sợ và phần nào nghiêng về phía Trung Quốc. Nhưng ngay sau khi
Mỹ phản ứng thì có một số thay đổi ở bên Nhật, kể cả chuyện ra đi của
một thủ tướng Nhật Bản.

Nhưng giáo sư nghĩ gì về phản ứng của Trung Quốc, họ có nhượng bộ
hay không ? Một số chuyên gia cho rằng hiện nay, Bắc Kinh rất tin tưởng
vào sức mạnh hải quân của họ, đành rằng nhìn trong tổng thể, sức mạnh
quân sự của Trung Quốc vẫn thấp kém hơn so với Mỹ, nhưng Trung Quốc là
quốc gia trong khu vực còn Hoa Kỳ thì ở xa, từ nơi khác đến ?

GS Ngô Vĩnh Long : Vâng, Trung Quốc thì đắn đọ như
thế để coi phản ứng của Mỹ như thế nào. Nhưng tôi nghĩ tính toán của
Trung Quốc sai, bởi vì hành động của Trung Quốc buộc Mỹ và các nước khác
phải phối hợp ngăn cản sự đe dọa của Trung Quốc. Nếu Trung Quốc cứ làm
tới thì có thể gây những bùng nổ rất đáng tiếc. Tôi nghĩ, thường thường,
nếu các nước khác im lặng thì Trung Quốc lấn tới. Nhưng nếu các nước tỏ
thái độ thì có nhiều khi họ đấu dịu. Có nhiều lần trong lịch sử đã cho
thấy như vậy. Hy vọng lần này Trung Quốc cũng vậy. Sau một lúc hùng hổ,
la lối thì sẽ đấu dịu lại bởi họ thấy là chưa đủ thực lực để làm như
vậy.

Thưa giáo sư, như vậy, có thể nói rằng tuyên bố của hội nghị
ngoại trưởng ASEAN lần thứ 43 phần nói về Biển Đông cũng giúp Hoa Kỳ
quay trở lại khu vực này ?

GS Ngô Vĩnh Long : Như tôi đã vài lần nói, thật ra,
các nước ASEAN cũng đã hiểu. Mỹ cần sự ủng hộ, giúp đỡ của các nước
ASEAN. Mỹ không thể tự nhiên trở về Đông Nam Á mà không có sự ủng hộ của
ASEAN hay là các nước lớn của ASEAN. Do vậy, các tuyên bố lần này của
ASEAN giúp cho Mỹ có điều kiện để có thể trở lại Đông Nam Á, để giúp đỡ
về an ninh cho vùng.

Đài phát thanh quốc tế Pháp xin cảm ơn giáo sư Ngô Vĩnh Long.

Bắc Kinh phản đối cuộc tập trận chung Mỹ-Hàn để thử phản ứng của Washington

Hàng không mẫu hạm  USS George Washington cập cảng Busan  hôm 21/7 chuẩn bị cho cuộc tập trận chung Mỹ -Hàn Quốc
Hàng không mẫu hạm USS George Washington cập cảng Busan hôm 21/7 chuẩn bị cho cuộc tập trận chung Mỹ -Hàn Quốc
Ảnh: Reuters

Washington sẽ không chấp nhận việc Bắc Kinh muốn tước đoạt
quyền của hải quân Mỹ tiến hành các hoạt động tại vùng biển quốc tế.
Cuộc đọ sức giữa Trung Quốc và Hoa Kỳ vẫn tiếp tục. Bất chấp sự phản đối
của Bắc Kinh, chính quyền Mỹ và Seoul tuyên bố là trong những tháng
tới, sẽ còn có khoảng 10 cuộc tập trận nữa và sẽ được tiến hành ở cả hai
nơi, Hoàng Hải và biển Nhật Bản.

Hôm qua, quân đội Mỹ và Hàn Quốc ra thông báo cho biết hải
quân hai nước sẽ tiến hành cuộc tập trận chung, từ ngày 25 đến 28/07.
Theo lời bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Robert Gates, hiện đang công du Hàn
Quốc thì «cuộc tập trận mang tính phòng thủ và liên quân này nhằm đưa ra
một thông điệp rõ ràng cho Bắc Triều Tiên biết là họ phải chấm dứt hành
vi xâm lược », từ ngữ trong nguyên văn.

Theo giới phân tích, đây là phản ứng chính thức đầu tiên của Mỹ sau
vụ chìm tàu Cheonan hồi tháng ba vừa qua, làm 46 thủy thủ Hàn Quốc thiệt
mạng. Theo cuộc điều tra của Hàn Quốc, với sự tham gia của chuyên gia
một số nước, thì tàu chiến Hàn Quốc bị thủy lôi Bắc Triều Tiên tấn công,
mặc dù Bình Nhưỡng bác bỏ những cáo buộc này.

Trung Quốc, đồng mình thân cận của Bắc Triều Tiên đã lên tiếng phản
đối mạnh mẽ cuộc tập trận. Phát ngôn viên bộ Ngọai giao Trung Quốc, Tần
Cương, đã lên tiếng, xin trích: “Chúng tôi phản đối mạnh mẽ bất kỳ tàu
chiến hay máy bay nước ngoài nào tiến hành các hoạt động làm tổn hại an
nnh của Trung Quốc tại Hoàng Hải và vùng duyên hải Trung Quốc”. Báo chí
chính thức của Trung Quốc thì không ngần ngại lên án Hoa Kỳ huênh hoang
trước cửa ngõ Trung Quốc và muốn thử sự kiên nhẫn của Bắc Kinh.

Thực ra, tàu chiến Mỹ thường xuyên đi qua và tiến hành tập trận ở
vùng biển quốc tế Hoàng Hải, cũng như ở ngoài khơi biển Nhật Bản và Nam
Hải, tức Biển Đông. Nhưng trong những năm gần đây, cùng với sự phát
triển về kinh tế, Bắc Kinh gia tăng sức mạnh quân sự và hải quân Trung
Quốc bắt đầu đòi xem xét lại những “những luật lệ giao thông” quốc tế
liên quan đến hoạt động của tàu bè và máy bay nước ngoài ở vùng biển
quốc tế, tức là ở những khu vực mở, xa cách bờ biển của các quốc gia hơn
12 hải lý.

Năm ngoái, tàu Trung Quốc đã quấy nhiễu tàu USNS Impeccable của Mỹ
khi chiếc tàu này tiến hành theo dõi các hoạt động tại khu vực phía nam
đảo Hải Nam. Năm 2001, một máy bay tiêm kích Trung Quốc đâm vào một máy
bay trinh thám của không quân Mỹ cũng trong khu vực biển này.

Tờ The Wall Street Journal cho biết là gần đây, các chuyên gia chính
trị và quân sự ở Bắc Kinh thậm chí đưa ra một yêu sách mới là hải quân
các nước chỉ có thể tiến hành các hoạt động theo dõi tại vùng đặc quyền
kinh tế của Trung Quốc – tức là cách bờ biển 200 hải lý – nếu được phép.

Theo nguồn tin báo chí thì Trung Quốc còn đe dọa là hải quân nước này
có thể cũng sẽ tiến hành tập trận trong khu vực Hoàng Hải. Phải chăng
vì tránh nguy cơ xẩy ra đụng độ giữa tàu chiến hai nước mà cuộc tập trận
Hoa Kỳ-Hàn Quốc lần này sẽ diễn ra ở ngoài khơi vùng biển Nhật Bản.

Tuy nhiên, giới phân tích nhận định là việc Washington muốn tránh rủi
ro va chạm sẽ làm cho Bắc Kinh nghĩ rằng họ có đủ sức mạnh quân sự để
quyết định thời gian và địa điểm cho phép hải quân Mỹ hoạt động trong
vùng biển quốc tế.

Ngoài việc bảo vệ đồng minh Bắc Triều Tiên, vẫn theo The Wall Street
Journal, thực ra còn có một yếu tố khác quan trọng hơn nhiều cho phép
hiểu được phản ứng gay gắt của Trung Quốc đối với cuộc tập trận. Chiến
lược dài hạn của Bắc Kinh là ngăn cản, không cho hải quân Mỹ tiếp cận
vào các vùng biển ở ngoài khơi Trung Quốc. Theo tin báo chí, dường như
hải quân Trung Quốc sắp tiến hành thử nghiệm loại tên lửa đạn đạo chống
tàu biển và tiến hành nâng cấp hạm đội tàu ngầm.

Qua đó, Trung Quốc muốn cảnh báo tàu chiến Mỹ là hãy tránh xa khu vực
eo biển Đài Loan và những nơi có tranh chấp về chủ quyền trên tại Nam
Hải, tức Biển Đông bởi vì hải quân Trung Quốc có đủ hoả lực để bảo vệ
những khu vực này.

Nhân dân nhật báo còn nhấn mạnh là ưu tiên hàng đầu của Trung Quốc là
ngăn cản các hàng không mẫu hạm. Bắc Kinh sẽ không chỉ cấm các hoạt
động theo dõi ở vùng đặc quyền kinh tế của mình mà còn ngăn cản mọi tàu
có khả năng theo dõi. Theo tờ báo, “do Hoàng Hải là vùng biển quốc tế,
nên hàng không mẫu hạm còn có thể phát hiện ra những điều kiện thủy địa
chấn các lối thông ra biển của tàu ngầm Trung Quốc. Do vậy, các cuộc tập
trận, hoạt động do thám chiến lược và việc thử nghiệm các kế hoạch tác
chiến, sẽ là một mối đe doạ đối với Trung Quốc.”

Giới chuyên gia quân sự cho rằng Washington sẽ không chấp nhận việc
Bắc Kinh muốn tước đoạt quyền của hải quân Mỹ tiến hành các hoạt động
tại vùng biển quốc tế. Cuộc đọ sức giữa Trung Quốc và Hoa Kỳ vẫn tiếp
tục. Bất chấp sự phản đối của Bắc Kinh, chính quyền Mỹ và Seoul tuyên bố
là trong những tháng tới, sẽ còn có khoảng 10 cuộc tập trận nữa và sẽ
được tiến hành ở cả hai nơi, Hoàng Hải và biển Nhật Bản.

Leave a Comment

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: